Mạng lưới xã hội của người Mông trong kỷ nguyên số nhìn từ trường hợp xã Lũng Phìn, tỉnh Tuyên Quang
Trong chuyến công tác tại tỉnh Tuyên Quang từ ngày 08/11/2026 đến ngày 19/11/2026, Đoàn công tác của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học đã có buổi làm việc với UBND xã Lũng Phìn, tỉnh Tuyên Quang và tổ chức tọa đàm khoa học “Mạng lưới xã hội của người Hmông (Mông) tỉnh Tuyên Quang trong kỷ nguyên số: Đặc điểm, ảnh hưởng và vấn đề đặt ra”. Đây là hoạt động thuộc nhiệm vụ khoa học và công nghệ độc lập cấp Bộ: “Mạng lưới xã hội trong đời sống kinh tế, xã hội và văn hóa của dân tộc Hmông vùng miền núi phía Bắc nước ta hiện nay” do Viện Dân tộc học và Tôn giáo học chủ trì. Từ câu chuyện làm khèn, tổ chức Tết Mông xa quê đến hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, các đại biểu trao đổi về cách người Mông duy trì và mở rộng các mối quan hệ trong đời sống hiện nay.
Tọa đàm do TS. Nguyễn Thị Tám - Chủ nhiệm nhiệm vụ và ông
Nguyễn Văn Chinh - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Lũng Phìn đồng chủ trì.
Tham dự có các nhà nghiên cứu của Viện, đại diện chính quyền xã, các thôn, nhà
trường, nghệ nhân và người làm nghề tại địa phương. Tọa đàm có 5 báo cáo, gồm
báo cáo của Đoàn công tác và các tham luận, chia sẻ từ địa phương.

Đoàn công tác và các đại biểu chụp ảnh
lưu niệm tại tọa đàm.
Trình bày báo cáo của Đoàn công tác, TS. Nguyễn Thị Tám nêu
rõ mục tiêu của tọa đàm là nhận diện các mối quan hệ trong đời sống người Mông
ở xã Lũng Phìn, tìm hiểu ai đứng ra kết nối và những mối quan hệ ấy mở rộng ra
ngoài địa phương như thế nào. Các đại biểu trao đổi về cách người dân kết hợp
gặp gỡ trực tiếp với liên lạc qua mạng và tác động của các hình thức kết nối
này đối với sinh kế, tương trợ, tiếp cận thông tin và gìn giữ văn hóa. Kinh
nghiệm, nhu cầu, đề xuất của người dân và chính quyền xã là cơ sở để Đoàn công
tác xác định nội dung khảo sát tiếp theo và xây dựng kiến nghị phù hợp với thực
tế địa phương.
Trong tham luận về đời sống kinh tế, xã hội và văn hóa của
người Mông ở Lũng Phìn, ông Giàng Mí Và - Phó Chủ tịch UBND xã giới thiệu nghề
chế tác khèn, nghề dệt lanh và hoạt động sản xuất, kinh doanh chè Shan Tuyết.
Riêng thôn Tả Cồ Ván có 23 hộ người Mông thường xuyên làm khèn, nhờ quảng bá
trên các nền tảng số, khèn của Tả Cồ Ván đã đến được với nhiều khách hàng ở
nước ngoài. Ông cũng cho biết xã đã thành lập các tổ công nghệ số cộng đồng tại
các thôn và huy động cán bộ, giáo viên, công an trực tiếp hướng dẫn người dân
sử dụng dịch vụ công trực tuyến.
Từ trải nghiệm học tập xa quê, cô giáo Vàng Thị Súa, Trường
Phổ thông dân tộc bán trú THCS Lũng Phìn kể về cách các nhóm sinh viên Mông ở
Hà Nội giúp đỡ nhau và cùng tổ chức chương trình “Tết Mông xuống phố”. Khi trở
về công tác tại xã Lũng Phìn, cô sử dụng các bản ghi âm và video đã tích lũy để
giúp học sinh nhận biết tiếng khèn, tiếng sáo trong giờ âm nhạc. Cô đề xuất mời
nghệ nhân trong xã tham gia truyền dạy trực tiếp tại các câu lạc bộ của trường.

Cô
giáo Vàng Thị Súa trình bày tham luận
Anh Sùng Mạnh Hùng, viên chức Trung tâm Dịch vụ công xã
Đồng Văn chia sẻ cách kể chuyện về quê hương qua những hình ảnh đời thường như
nhà trình tường, phiên chợ và công việc trên nương đá. Anh cùng thanh niên địa
phương tổ chức các buổi giao lưu, mời du khách cùng tham gia dân vũ. Theo anh,
một số người đã tìm đến Đồng Văn sau khi xem video trên mạng. Anh cũng lưu ý
người làm nội dung cần giới thiệu văn hóa chân thực và tôn trọng cộng đồng.

Đồng chí Sùng Mạnh
Hùng trình bày tham luận.
Sau khi trình bày tham luận, anh Hùng mời các đại biểu cùng
thực hiện những động tác dân vũ mô phỏng việc hái chè, cắt cỏ và những công
việc quen thuộc của bà con Lũng Phìn. Các đại biểu cùng hòa nhịp, tạo không khí
gần gũi, ấm áp cho buổi tọa đàm. Từ những động tác lao động hằng ngày, người
trẻ dân tộc Mông này đưa văn hóa quê hương đến với người xem trên mạng xã hội
và với những người tham gia các buổi giao lưu ở địa phương.

Đồng chí Sùng Mạnh Hùng hướng dẫn các
đại biểu cùng thực hiện các động tác dân vũ.
Trong tham luận chia sẻ từ thực tiễn địa phương, đồng chí
Nguyễn Văn Chinh - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Lũng Phìn trao đổi về
kinh nghiệm huy động sự hỗ trợ khi các hộ bị thiệt hại do thiên tai và phối hợp
với bà con trong bảo tồn văn hóa. Ông dẫn trường hợp xã lần đầu đứng ra tổ chức
lễ khai nghề làm khèn tại thôn, một nghi lễ vốn gắn với các hộ chế tác. Ông cho
biết địa phương đã bước đầu đón khách trải nghiệm dệt lanh của người Mông và
nhuộm chàm của người Dao. Đảng ủy xã hướng tới xây dựng chương trình du lịch
cộng đồng “Một ngày ở Lũng Phìn”, lấy trải nghiệm nghề truyền thống và đời sống
bản làng làm điểm nhấn để tạo nét riêng cho du lịch địa phương. Ông đề xuất
phát trực tiếp quá trình làm khèn trên mạng để người xem hiểu thêm về nghề và
có thể tìm đến gặp nghệ nhân.

Đồng chí Nguyễn Văn Chinh chia sẻ tại
tọa đàm.
Trong phần thảo luận, PGS.TS. Vương Xuân Tình trao đổi với
các báo cáo viên về những mối quan hệ có vai trò quan trọng đối với sáng kiến
của người trẻ và vai trò của chính quyền xã trong việc hỗ trợ các mối liên kết
ở địa phương. TS. Trần Hồng Thu đặt câu hỏi về sự tương trợ giữa các dòng họ,
cách các hộ và hợp tác xã tìm đầu ra cho sản phẩm, cùng những rủi ro khi mua
bán và tiếp nhận thông tin trên mạng. Các đại biểu địa phương chia sẻ thêm về
những khó khăn của một số người cao tuổi khi sử dụng dịch vụ số.
Các ý kiến tại tọa đàm giúp đoàn xác định những trường hợp
cần tìm hiểu sâu hơn tại xã Lũng Phìn, trong đó có các hộ làm khèn, dệt lanh,
làm du lịch cộng đồng và sản xuất, kinh doanh chè Shan Tuyết. Đoàn dự kiến kết
hợp khảo sát bằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu, trao đổi nhóm và quan sát thực địa
để làm rõ cách người dân học nghề, tìm khách hàng và huy động sự giúp đỡ.
Tiếp nối chương trình
Tọa đàm, Ban Tổ chức trao giấy chứng nhận tham gia trình bày tại tọa đàm cho
các báo cáo viên địa phương.

Ban Tổ chức trao giấy chứng nhận cho
các báo cáo viên.
Kết thúc tọa đàm, đồng
chí Nguyễn Văn Chinh - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Lũng Phìn đã trao
tặng đoàn công tác và báo cáo viên đến từ xã Đồng Văn những chiếc khăn nhuộm
chàm - sản phẩm truyền thống của địa phương.

Lãnh
đạo xã Lũng Phìn trao tặng khăn nhuộm chàm