10/11/2026
NGHIỆM THU NHIỆM VỤ CẤP BỘ “BIẾN ĐỔI VĂN HÓA TRONG CỘNG ĐỒNG DÂN TỘC BA-NA THEO CÔNG GIÁO Ở TỈNH KON TUM TỪ 1986 ĐẾN NAY”
Ngày 10/11/2026, tại Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, trụ sở số 1 Liễu Giai, Ngọc Hà, Hà Nội đã diễn ra buổi nghiệm thu nhiệm vụ khoa học “Biến đổi văn hóa trong cộng đồng dân tộc Ba-na theo Công giáo ở tỉnh Kon Tum từ 1986 đến nay” do TS. Trần Thị Mai Lan làm chủ nhiệm, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học chủ trì. Nhiệm vụ được triển khai trong giai đoạn 2025-2026. Hội đồng nghiệm thu do PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam làm Chủ tịch Hội đồng.

Ảnh: Toàn cảnh buổi nghiệm thu
Nhiệm vụ đã tập trung làm rõ một số vấn đề lý luận và thực
tiễn về văn hóa và biến đổi văn hóa của người Rơ-ngao (một nhánh của dân tộc
Ba-na) theo Công giáo, trong đó, nhóm nghiên cứu phân tích những biến đổi văn
hóa của người Rơ-ngao trên các lĩnh vực: văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần và
không gian xã hội tộc người; làm rõ những yếu tố tác động từ tôn giáo, kinh tế,
chính sách văn hóa, môi trường sinh thái và chính trị, an ninh quốc phòng.
Kết quả nghiên cứu cho thấy quá trình tiếp biến văn hóa khiến
cho văn hóa truyền thống của người Ba-na nhánh Rơ-ngao (người Rơ-ngao) mang
tính phong phú và đa sắc nhưng cũng bị biến đổi khá nhiều, nhất là về văn hóa vật
chất. Thời kỳ sau năm 1986, nhà rông của người Rơ-ngao được khôi phục xây dựng ở
các thôn làng. Nhà thờ, nhà nguyện được xây dựng có nhiều nét giống với kiến
trúc của nhà truyền thống và nhà rông
của người Rơ-ngao. Trang phục truyền thống rất ít người còn giữ được, các bộ
trang phục, nhất là trang phục nữ cũng đã được thay đổi về kiểu dáng, trang
trí. Văn hóa tinh thần có sự biến đổi căn bản từ tín ngưỡng đa thần sang thực
hành tôn giáo độc thần. Cộng đồng người Rơ-ngao ở đây bên cạnh việc duy trì thực
hành một số yếu tố văn hóa truyền thống đã tiếp nhận thêm các yếu tố văn hóa mới
mang đậm nét Công giáo. Về ngôn ngữ, giáo phận Kon Tum rất chú trọng việc sử dụng
tiếng Ba-na trong phụng vụ, thánh ca, giảng dạy giáo lý, có bộ kinh thánh được
soạn bằng tiếng Ba-na. Các bài cồng chiêng, điệu múa soang được khôi phục và cải tiến để có thể trình diễn được trên sân
khấu và trong nhà thờ. Nhiều yếu tố văn hóa Ba-na được giáo hội chấp nhận và đưa
vào các buổi sinh hoạt tôn giáo. Các
bài hát trong thánh lễ đều mang âm hưởng của dân ca Rơ-ngao, được đệm bằng dàn
cồng chiêng bên cạnh các bài thánh ca được hát bằng tiếng Kinh và đệm bằng các
loại nhạc cụ điện tử. Các điệu múa soang
truyền thống được cải tiến để múa giữa các bài giảng kinh và trong các lễ thánh
quan trọng. Mặc dù theo Công giáo rất sớm, từ những năm 30 của thế kỷ XX, các
tín đồ Công giáo người Rơ-ngao ở Kon Tum (cũ) vẫn lưu giữ được nhiều giá trị
văn hóa truyền thống như không gian văn hóa cồng chiêng, múa soang, những lễ hội truyền thống như lễ
nước giọt, mừng nhà rông mới. Từ kết quả nghiên cứu, nhiệm vụ đề xuất các kiến nghị nhằm
phát huy những mặt tích cực và giảm thiểu những mặt hạn chế do ảnh hưởng của biến
đổi văn hóa đến các mặt: ổn định chính trị và an ninh xã hội ở địa phương, đến
ý thức tộc người và ý thức quốc gia, đến phát triển sinh kế, quản trị xã hội và
bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa.
Từ kết quả nghiên
cứu, nhiệm vụ đặt ra 5 vấn đề: 1- Biến đổi văn hóa ảnh hưởng đến ổn định chính
trị và an ninh xã hội ở địa phương; 2-Biến đổi văn hóa ảnh hưởng đến ý thức tộc
người và quốc gia dân tộc; 3- Biến đổi văn hóa ảnh hưởng đến phát triển sinh kế;
4-Biến đổi văn hóa ảnh hưởng đến quản trị xã hội; 5-Biến đổi văn hóa ảnh hưởng đến bảo tồn và phát huy các giá trị
văn hóa. nhiệm vụ đề xuất các kiến nghị, giải pháp nhằm phát huy những
mặt tích cực và giảm thiểu những mặt hạn chế do ảnh hưởng của biến đổi văn hóa
đến các mặt nêu trên.
Sau khi nghe chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày kết quả nghiên
cứu, Hội đồng nghiệm thu đánh giá cao nỗ lực của nhóm nghiên cứu và kết quả
thực hiện nhiệm vụ. Hội đồng nhận định nhiệm vụ đã cơ bản đáp ứng các mục tiêu,
yêu cầu nghiên cứu đặt ra, có giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn; đồng thời
đóng góp thêm tư liệu và luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách bảo
tồn và phát huy văn hóa ở địa phương. Hội đồng thống nhất nghiệm thu nhiệm vụ xếp loại khá và đề nghị nhóm
nghiên cứu tiếp thu các ý kiến góp ý, tiếp tục chỉnh sửa, hoàn thiện để chuẩn
bị cho xuất bản thành sách.
Tác giả: Trần Thị Mai Lan
Nguồn bài viết: Viện Dân tộc học và Tôn giáo học