Tọa đàm khoa học "Về phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong quản lý và sử dụng tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên tai trong bối cảnh chuyển đổi số tại tỉnh An Giang"
Từ ngày 9/11-20/11/2026, đoàn công tác của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức đợt nghiên cứu thực địa tại tỉnh An Giang. Trong khuôn khổ hoạt động tại địa phương, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học đã phối hợp với Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề “Về phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong quản lý và sử dụng tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên tai trong bối cảnh chuyển đổi số tại tỉnh An Giang”.
Tọa
đàm mở đầu đợt khảo sát thực địa tại An Giang của nhiệm vụ khoa học và công nghệ
cấp Bộ “Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc góp phần nâng cao hiệu quả quản
lý và sử dụng tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên
tai trong bối cảnh chuyển đổi số”, do TS. Phạm Thị Cẩm Vân làm chủ nhiệm. Nhiệm
vụ thuộc Chương trình khoa học trọng điểm cấp Bộ “Phát huy truyền thống tốt đẹp
của dân tộc trong bối cảnh chuyển đổi số ở nước ta hiện nay”, mã số
KHXH/CT/2026-04, do Viện Dân tộc học và Tôn giáo học chủ trì.

Ảnh: Toàn cảnh buổi toạ đàm
Tham
dự tọa đàm có các thành viên đoàn công tác của Viện cùng đại diện UBND tỉnh An
Giang, Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Văn hóa và Thể thao, Sở Nông nghiệp và Môi
trường, Sở Khoa học và Công nghệ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và lực lượng kiểm lâm
tỉnh An Giang. Một số nội dung chính được các thành viên đoàn trao đổi: những
tri thức dân gian, quy ước và truyền thống tương trợ mà cộng đồng còn duy trì
trong quản lý, sử dụng đất, nước, rừng, bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên
tai; những kinh nghiệm có nguy cơ mai một, khó khăn trong việc truyền dạy cho
thế hệ trẻ và cách người dân kết hợp kinh nghiệm truyền thống với kỹ thuật hiện
đại; điều kiện cơ sở hạ tầng số và khả năng ứng dụng công nghệ để lưu giữ tri
thức dân gian, chuyển tin cảnh báo thiên tai đến người dân.

Ảnh: Đồng chí Danh Lắm, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo
tỉnh An Giang
Đại diện của các sở, ngành tỉnh An Giang sau khi giới thiệu
những đặc trưng về tự nhiên, xã hội của tỉnh đã thảo luận cụ thể với các vấn đề
được đặt ra. Khái quát chung về tỉnh An Giang, báo cáo của các sở, ngành cho biết:
sau khi hợp nhất với Kiên Giang, tỉnh An Giang có diện tích tự nhiên khoảng 9,8
nghìn km². Theo số liệu Sở Dân tộc và Tôn giáo cung cấp, toàn tỉnh có 472.132
người dân tộc thiểu số, chiếm 9,53% dân số, trong đó có 399.002 người Khmer,
46.515 người Hoa và 21.594 người Chăm. Vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh An
Giang có 35 xã và 306 ấp. Cư dân sinh sống đan xen, làm nông nghiệp, dịch vụ và
làm thuê theo mùa vụ. Sự khác biệt về địa hình, nguồn nước và đất canh tác giữa
các vùng đã góp phần hình thành những kinh nghiệm sản xuất và tập quán sinh hoạt
riêng của từng cộng đồng. Trải qua lịch sử cư trú lâu đời, cộng đồng dân tộc
nơi đây còn lưu giữ những kinh nghiệm trong sử dụng và quản lý, bảo vệ tài
nguyên thiên nhiên và ứng phó với thiên tai.
Đại
diện các sở, ngành của tỉnh cho biết, đất sản xuất, sông ngòi, kênh rạch và rừng
là những nguồn tài nguyên gắn trực tiếp với đời sống người dân tỉnh An Giang. Ở
vùng ven sông, cư dân theo dõi mực nước, dòng chảy, nhận biết bờ bồi, bờ lở để
chọn nơi ở và bố trí sản xuất. Đặc biệt, ở vùng Bảy Núi, kinh nghiệm của người
Khmer gắn với việc lựa chọn thời vụ theo nguồn nước; canh tác và chăn nuôi các
loại cây, con giống phù hợp với điều kiện tự nhiên tập quán sản xuất của cộng đồng.
Về thiên tai, địa phương cũng chịu tác động của sạt lở bờ sông, mưa lớn và dông
lốc, ảnh hưởng đến nhà ở, đất canh tác và sinh kế của người dân. Trong mùa khô,
nắng nóng, hạn hán và thiếu nước cục bộ gây khó khăn cho sinh hoạt, sản xuất,
nhất là ở những nơi nguồn nước vốn hạn chế.
Với một số nội dung thảo luận tại toạ đàm, các đại biểu
cho rằng: tri thức dân gian của cộng đồng các dân tộc thiểu số nơi đây trong đó
có người Chăm và Khmer vẫn còn lưu trữ qua nhiều thế hệ và tiếp tục phát huy
trong bối cảnh hiện nay. Nổi bật nhất của cộng đồng ở An Giang đó là các niềm
tin tín ngưỡng, tính cố kết cộng đồng và ý thức cùng lo những công việc chung trong
bảo vệ tài nguyên. Đại diện Sở Dân tộc và Tôn giáo khẳng định vai trò của người
có uy tín, chức sắc tôn giáo, chùa Khmer và thánh đường của người Chăm trong việc
bồi đắp ý thức trách nhiệm của mỗi gia đình đối với nguồn tài nguyên chung. Các
đại biểu cũng gợi ý tìm hiểu cách các nhà sư Khmer liên hệ giáo lý về lối sống
tiết chế, biết đủ với việc sử dụng tài nguyên trong đời sống hằng ngày. Đây là
một hướng để làm rõ vai trò của sinh hoạt tôn giáo trong việc gìn giữ và trao
truyền các chuẩn mực ứng xử với thiên nhiên. Các ý kiến trao đổi cũng đề cập đến
vai trò của gia đình và cộng đồng trong việc trao truyền cho thế hệ trẻ những
giá trị văn hóa gắn với gìn giữ môi trường sống.
Trao
đổi về ứng dụng công nghệ số, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ cho biết năm
2025, toàn tỉnh có 1.829 tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 10.000 thành viên,
trực tiếp hướng dẫn người dân tại các khóm, ấp cài đặt ứng dụng và sử dụng dịch
vụ số. Từ kinh nghiệm hỗ trợ người dân tại cơ sở, các tổ có thể hướng dẫn bà
con theo dõi bản tin thời tiết, tiếp nhận cảnh báo lũ, sạt lở và chia sẻ thông
tin với các hộ xung quanh. Các đại biểu đề nghị phát huy vai trò của các tổ
trong việc phối hợp với trưởng ấp, chức sắc tôn giáo và người có uy tín để chuyển
thông tin đến những gia đình ít sử dụng điện thoại thông minh. Việc kết hợp
thông báo qua nền tảng số với truyền thanh cơ sở và trao đổi trực tiếp cũng góp
phần phát huy tinh thần tương trợ trong cộng đồng khi có thiên tai.
Các
ý kiến tại tọa đàm cho thấy việc phát huy tri thức dân gian và truyền thống
tương trợ trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên tai
cần xuất phát từ điều kiện cư trú, sinh kế của từng cộng đồng. Các đại biểu đề
nghị chú ý đến vai trò của người cao tuổi, người có uy tín và chức sắc tôn giáo
trong việc trao truyền kinh nghiệm, duy trì các quy ước cộng đồng và vận động
người dân cùng lo việc chung. Trong bối cảnh chuyển đổi số, hai hướng được quan
tâm là lưu giữ tri thức bằng tiếng nói của người dân và phát huy vai trò của
các tổ công nghệ số cộng đồng trong việc đưa thông tin cảnh báo đến những hộ ít
sử dụng thiết bị số.
Tọa
đàm đã góp phần làm rõ những vấn đề thực tiễn đặt ra trong việc phát huy truyền
thống tốt đẹp của dân tộc như tri thức dân gian, quy ước cộng đồng và truyền thống
tương trợ của đồng bào các dân tộc thiểu số ở An Giang trong quản lý, sử dụng
tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên tai. Các ý kiến
trao đổi gợi mở hướng nghiên cứu về cách các cộng đồng trao truyền kinh nghiệm
sử dụng đất, nước và rừng qua các thế hệ, cũng như khả năng kết hợp công nghệ số
với các hình thức chia sẻ thông tin trong cộng đồng để người dân nhận được cảnh
báo thiên tai kịp thời. Những thông tin và kinh nghiệm địa phương chia sẻ tại tọa
đàm là nguồn tư liệu giúp đoàn công tác của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học định
hướng khảo sát tại cộng đồng Khmer ở xã Ô Lâm và cộng đồng Chăm ở xã Nhơn Hội.
Kết quả điền dã tại hai xã sẽ bổ sung cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải
pháp phát huy giá trị truyền thống phù hợp với điều kiện cư trú, sinh kế và nhu
cầu của từng cộng đồng trong bối cảnh chuyển đổi số.

Ảnh: Một số cán bộ tham dự toạ đàm chụp ảnh cùng đoàn công tác