29/10/2026
GIỚI THIỆU SÁCH: CÔNG GIÁO VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954 - 1975
Cuốn sách chuyên khảo “Công
giáo Việt Nam giai đoạn 1954 – 1975” do TS. Ngô Quốc Đông chủ biên, được Nhà xuất
bản Khoa học Xã hội phát hành. Sách là sản phẩm của nghiên cứu chuyên sâu về lịch
sử và đời sống Công giáo Việt Nam trong giai đoạn đất nước bị chia cắt và chiến
tranh kéo dài. Trên cơ sở tiếp cận liên ngành giữa lịch sử, tôn giáo học và chính
trị học, cuốn sách khảo sát những biến chuyển của tổ chức Giáo hội, đội ngũ chức
sắc, tín đồ, cơ sở vật chất, sinh hoạt tôn giáo, đời sống văn hóa và các quan hệ
xã hội của cộng đồng Công giáo trong những điều kiện chính trị - xã hội đặc thù
của Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975.

Với kết cấu gồm bốn
chương, cuốn sách triển khai nội dung từ việc khái quát tình hình Công giáo Việt
Nam sau năm 1954 đến phân tích những chuyển biến đời sống tôn giáo trong bối cảnh
đất nước bị chia cắt thành hai miền với những thể chế chính trị và điều kiện xã
hội khác nhau. Các vấn đề về tổ chức, nhân sự, cơ sở tôn giáo, sinh hoạt tôn
giáo và đời sống cộng đồng được đặt trong mối quan hệ với những biến động của lịch
sử dân tộc. Từ cách tiếp cận này, nghiên cứu nhận diện sự vận động của Công
giáo Việt Nam trong mối tương tác giữa các yếu tố nội tại của đời sống tôn giáo
với điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của từng miền.
Một nội dung quan trọng của
cuốn sách là phân tích những chuyển biến của đời sống Công giáo Việt Nam dưới
tác động của Công đồng Vatican II. Những thay đổi về tư duy thần học, phụng vụ,
hoạt động mục vụ, giáo dục, tổ chức Giáo hội và quan hệ của người Công giáo với
xã hội được đặt trong bối cảnh những cải cách và chuyển biến của Giáo hội Công
giáo sau Công đồng Vatican II. Từ đó, cuốn sách góp phần làm rõ quá trình tiếp
nhận, diễn giải và thích ứng của Công giáo Việt Nam trước những thay đổi của
Giáo hội trong điều kiện lịch sử, chính trị và văn hóa đặc thù của Việt Nam.
Giai đoạn 1954 - 1975 đặt
cộng đồng Công giáo Việt Nam trước một hoàn cảnh lịch sử đặc biệt phức tạp.
Trong bối cảnh ấy, các tổ chức tôn giáo, hàng giáo sĩ và cộng đồng tín hữu có
những cách thức ứng xử, thích nghi và định hướng khác nhau trước các vấn đề về
đức tin, tổ chức Giáo hội, quan hệ với chính quyền, quan hệ xã hội và trách nhiệm
đối với cộng đồng dân tộc. Việc khảo sát những biểu hiện đa dạng này giúp tránh
cách nhìn giản đơn, về cộng đồng Công giáo trong một giai đoạn lịch sử có nhiều
phân hóa và biến động.
Một giá trị đáng ghi nhận
của cuốn sách nằm ở việc tiếp cận các vấn đề lịch sử và chính trị trên cơ sở
phân tích tư liệu và đặt hiện tượng tôn giáo trong bối cảnh lịch sử cụ thể. Những
khác biệt về nhận thức, lập trường, tâm lý xã hội và phương thức ứng xử của các
nhóm Công giáo được xem xét trong mối liên hệ với hoàn cảnh chiến tranh, sự
chia cắt lãnh thổ và những tác động từ môi trường quốc tế. Qua đó, đời sống
Công giáo được tiếp cận như một quá trình vận động xã hội phức hợp, trong đó
các yếu tố tôn giáo, chính trị, văn hóa, cộng đồng và căn tính dân tộc tương
tác thường xuyên.
Ở phương diện học thuật,
cuốn sách cung cấp thêm nguồn tư liệu và luận giải về lịch sử Công giáo Việt
Nam hiện đại, nghiên cứu quan hệ giữa tôn giáo và chính trị, tôn giáo và nhà nước,
tôn giáo và xã hội, cũng như quá trình biến đổi của các cộng đồng tôn giáo
trong điều kiện chiến tranh và phân chia lãnh thổ. Những nội dung được trình
bày trong sách có thể được dùng tham khảo trong các lĩnh vực lịch sử Việt Nam
hiện đại, tôn giáo học, lịch sử Công giáo Việt Nam, văn hóa học, xã hội học và
khoa học chính trị.
Từ phương diện nghiên cứu
chính sách, việc nhận diện đầy đủ đặc điểm, tính đa dạng và những biến đổi của
đời sống Công giáo góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho nghiên cứu lịch sử chính
sách tôn giáo, phân tích quan hệ giữa nhà nước và các tổ chức tôn giáo, đồng thời
làm rõ vai trò và biểu hiện khác nhau của nguồn lực Công giáo trong đời sống xã
hội Việt Nam giai đoạn 1954-1975.
Công giáo Việt Nam giai
đoạn 1954 - 1975 là một nghiên cứu chuyên khảo có giá trị
tham khảo để làm rõ lịch sử Công giáo Việt Nam ở thế kỷ XX. Kết quả nghiên cứu
của công trình thể hiện sự nỗ lực của nhóm tác giả trong việc phục dựng và phân
tích khoa học các sự kiện Công giáo trong bối cảnh chiến tranh và chia cắt
Tác giả: Hoàng Thị Mỹ Nhị
Nguồn bài viết: Viện Dân tộc học và Tôn giáo học