Quá trình nghiên cứu thực địa, đề tài đã thu thập thông tin định lượng và định tính về sinh kế của người Xtiêng (tộc người tại chỗ), người Nùng (tộc người di cư) và người Kinh tại các địa bàn trên.

Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng trong suốt quá trình thực địa là điền dã dân tộc học. Điều tra bảng hỏi và phỏng vấn sâu được triển khai với các nhóm đối tượng là người Xtiêng ở thôn Bù Rên (xã Bù Gia Mập), thôn Bù Bưng (xã Đăk Ơ); người Nùng ở thôn Đăk Côn, thôn Cầu Sắt (xã Bù Gia Mập), thôn 10 (xã Đăk Ơ); và người Kinh sống xen cư với các tộc người Nùng, người Xtiêng tại các thôn trên.

Quá trình nghiên cứu thực địa cho thấy, sinh kế của một số tộc người ở vùng biên giới tình Đồng Nai không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội đơn thuần, mà là một quá trình xã hội - văn hóa phức hợp, trong đó, quan hệ tộc người giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành, duy trì và biến đổi các hoạt động sinh kế. Trong bối cảnh biên giới với tính chất mở về không gian, linh hoạt về giao lưu và đa dạng về thành phần dân cư, các hoạt động sinh kế luôn gắn chặt với mạng lưới quan hệ giữa các nhóm tộc người tại chỗ, người Kinh và các tộc người di cư.

Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra, quan hệ tộc người vừa là nguồn lực xã hội quan trọng hỗ trợ các cộng đồng tiếp cận đất đai, lao động, vốn xã hội và thị trường, vừa là yếu tố tạo ra sự phân tầng và bất bình đẳng trong sinh kế. Tộc người tại chỗ (người Xtiêng) dựa nhiều vào quan hệ thân tộc, cộng đồng và tri thức địa phương để duy trì sinh kế truyền thống, song gặp không ít hạn chế trong việc mở rộng sinh kế hàng hóa và tiếp cận thị trường lớn. Người Kinh giữ vai trò trung gian nổi bật trong các hoạt động sinh kế xuyên biên giới và phi nông nghiệp, nắm giữ lợi thế về vốn, thông tin và mạng lưới quan hệ hành chính - kinh tế. Trong khi đó, tộc người di cư (người Nùng) thể hiện tính linh hoạt cao trong thích ứng sinh kế, nhưng thường thiếu ổn định và dễ bị tổn thương trước những biến động chính sách và thị trường.

      Hai đợt khảo sát thực địa đã mang lại nguồn dữ liệu phong phú, đáng tin cậy về đời sống sinh kế các tôc người ở vùng biên giới tỉnh Đồng Nai, đồng thời, bước đầu nhận diện, các chính sách phát triển sinh kế và quản lý biên giới không nên chỉ dựa trên tiêu chí kinh tế - hành chính, mà cần tính đến sự đa dạng tộc người, sự khác biệt về vị thế xã hội và khả năng tiếp cận nguồn lực giữa các nhóm cư dân. Chỉ khi gắn kết hài hòa giữa phát triển sinh kế, củng cố quan hệ tộc người và đảm bảo công bằng xã hội, vùng biên giới tỉnh Đồng Nai mới có thể đạt được mục tiêu phát triển bền vững và ổn định lâu dài.

Một số hình ảnh tại thực địa:

Đoàn làm việc với lãnh đạo xã Bù Gia Mập, tỉnh Đồng Nai

Đoàn làm việc với Ban lãnh đạo Vườn Quốc gia Bù Gia Mập

Vườn tiêu của người Nùng, thôn 10, xã Đăk Ơ

Vườn tiêu của người Xtiêng, thôn Bù Bưng, xã Đăk Ơ