Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ “Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên tai trong bối cảnh chuyển đổi số”, do TS. Phạm Thị Cẩm Vân làm chủ nhiệm, thuộc Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ “Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong bối cảnh chuyển đổi số ở nước ta hiện nay”, giai đoạn 2026 - 2029.

Tham dự Hội thảo có PGS.TS. Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học; TS. Vũ Kim Chi, Phó Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển; TS. Bùi Thị Bích Lan, TS. Ngô Quốc Đông, Phó Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học; cùng các nhà khoa học, chuyên gia đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học và Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn Hội thảo, TS. Phạm Thị Cẩm Vân nhấn mạnh sự cần thiết phải nhận diện có hệ thống những truyền thống tốt đẹp được hình thành, gìn giữ và trao truyền trong quá trình các cộng đồng dân tộc thích ứng với môi trường tự nhiên. Trong đó, nổi bật là tinh thần cần cù, sáng tạo; lối sống hài hòa với thiên nhiên; tinh thần đoàn kết, tương trợ cộng đồng; các giá trị văn hóa, tín ngưỡng và kinh nghiệm ứng phó thiên tai. Việc nhận diện và phát huy những giá trị này cần gắn với yêu cầu quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và những cơ hội, thách thức đặt ra trong bối cảnh chuyển đổi số.

Hội thảo nhận được 25 bài tham luận của các nhà khoa học trong và ngoài Viện, tập trung vào bốn nhóm chủ đề chính: cơ sở lý luận, kinh nghiệm lịch sử và chính sách về phát huy truyền thống tốt đẹp; tri thức, luật tục và thực hành truyền thống trong quản lý, sử dụng tài nguyên thiên nhiên; vai trò của văn hóa, tín ngưỡng, đoàn kết cộng đồng và sinh kế trong thích ứng với biến đổi khí hậu, ứng phó thiên tai; kết hợp tri thức truyền thống với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Tại Hội thảo, các tham luận của TS. Phạm Thị Cẩm Vân và TS. Nguyễn Công Thảo tập trung làm rõ nội hàm khái niệm, tiêu chí nhận diện và những vấn đề lý luận trong phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Tham luận của PGS.TS. Bùi Xuân Đính phân tích kinh nghiệm lịch sử về trị thủy, phòng chống thiên tai và quản lý tài nguyên; PGS.TS. Nguyễn Ngọc Thanh đề cập chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát huy truyền thống tốt đẹp trong quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Từ các trường hợp nghiên cứu cụ thể, TS. Vũ Kim Chi giới thiệu việc ứng dụng mô hình 3D có sự tham gia của cộng đồng trong ứng phó nguy cơ trượt lở đất tại miền núi thành phố Đà Nẵng…

Các tham luận góp phần làm rõ sự đa dạng của tri thức và thực hành truyền thống, cũng như khả năng vận dụng những giá trị này trong điều kiện hiện nay.

Phần thảo luận diễn ra sôi nổi, tập trung vào những vấn đề lý luận và phương pháp nghiên cứu cần tiếp tục làm rõ. Các ý kiến cũng đặt ra yêu cầu xem xét truyền thống trong những điều kiện lịch sử, văn hóa và môi trường cụ thể; chú trọng sự tiếp nối, biến đổi của truyền thống và vai trò chủ thể của cộng đồng trong thực hành, gìn giữ các giá trị văn hóa.

Bên cạnh đó, các đại biểu trao đổi về mối quan hệ giữa tri thức truyền thống và tri thức khoa học trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và ứng phó thiên tai. Đặc biệt, vấn đề chuyển đổi số được quan tâm ở cả hai phương diện: những tác động đối với việc duy trì, phát huy truyền thống và khả năng ứng dụng công nghệ số trong lưu giữ, phổ biến tri thức, nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên và cảnh báo rủi ro thiên tai. Những trao đổi này gợi mở hướng tiếp cận kết hợp giữa nghiên cứu văn hóa, xã hội với khoa học, công nghệ, đồng thời bảo đảm sự tham gia của cộng đồng.

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Chủ nhiệm Chương trình, nhấn mạnh yêu cầu xác định rõ những truyền thống đang hiện hữu, còn giá trị và có khả năng đóng góp thiết thực cho quản lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường;đồng thời, cần làm rõ nội hàm truyền thống của quốc gia, dân tộc Việt Nam; xác định các mốc thời gian phù hợp để xem xét sự tiếp nối, biến đổi của truyền thống. Đối với bối cảnh chuyển đổi số, nghiên cứu cần chỉ ra những tác động cụ thể đến việc phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Phát biểu tổng kết Hội thảo, TS. Bùi Thị Bích Lan – Phó Chủ nhiệm Chương trình, đồng chủ trì Hội thảo nhấn mạnh, truyền thống tốt đẹp của dân tộc là nguồn lực quan trọng trong quản lý, sử dụng tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên tai, song nguồn lực này không tự động phát huy giá trị mà cần được nhận diện, chọn lọc và chuyển hóa thông qua những cơ chế phù hợp. TS. Bùi Thị Bích Lan cho rằng cần kết hợp chặt chẽ giữa quản lý nhà nước với sự chủ động, tích cực của cộng đồng; đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật và tăng cường sự hỗ trợ của các tổ chức, cơ quan liên quan để tri thức, kinh nghiệm truyền thống được phát huy hiệu quả, bền vững. Việc phát huy các giá trị truyền thống trong bối cảnh chuyển đổi số cũng cần gắn với việc bảo đảm quyền tham gia và chia sẻ lợi ích của cộng đồng - chủ thể lưu giữ, thực hành tri thức. Từ đó, TS. Bùi Thị Bích Lan lưu ý các chủ nhiệm nhiệm vụ nhánh trong Chương trình cần phải nhận diện đúng, nhận diện đủ những truyền thống tốt đẹp phù hợp với mục tiêu nghiên cứu của nhiệm vụ, đồng thời phải xây dựng được cơ chế và mô hình chuyển hóa các giá trị truyền thống thành nguồn lực phục vụ phát triển.

Hội thảo đã góp phần làm rõ thêm những vấn đề lý luận, phương pháp tiếp cận và tiêu chí nhận diện truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Các tham luận và ý kiến trao đổi là cơ sở khoa học quan trọng để nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện khung lý thuyết, xây dựng công cụ khảo sát và triển khai các nội dung nghiên cứu tiếp theo, hướng tới phát huy hiệu quả các giá trị truyền thống trong quản lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên tai trong bối cảnh chuyển đổi số.

Một số hình ảnh tại Hội thảo