Thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức, năm 2026 đánh dấu sự thay đổi mạnh mẽ về cơ cấu đơn vị hành chính và ngành lâm nghiệp tỉnh Nghệ An. Những nỗ lực tinh giản biên chế và thu gọn đầu mối đã trực tiếp thay đổi diện mạo quản lý cơ sở.

Việc thiết lập xã Châu Khê mới được thực hiện bằng cách sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của hai xã Lạng Khê và Châu Khê cũ, trụ sở trung tâm đặt tại thôn Khe Choăng.

Ngay cả trước khi sáp nhập, Châu Khê cũ đã là một trong những đơn vị hành chính cấp xã có diện tích lớn nhất Việt Nam, với hơn 86% diện tích là rừng và đất lâm nghiệp. Là một xã vùng cao biên giới đặc biệt khó khăn, địa hình Châu Khê chủ yếu là núi cao hiểm trở, vực sâu, bị chia cắt mạnh bởi mạng lưới sông suối như dòng Khe Choăng. Sau sáp nhập, quy mô của xã Châu Khê mới tiếp tục mở rộng, bao trùm một không gian sinh thái rộng lớn chạy dọc biên giới Việt - Lào, đặt ra một bài toán bảo vệ chủ quyền lãnh thổ gắn liền với bảo vệ an ninh sinh thái.

Việc thu hẹp bộ máy hành chính đồng nghĩa với áp lực gia tăng lên vai lực lượng kiểm lâm và cán bộ xã khi diện tích quản lý trên mỗi đầu người tăng vọt. Sự thiếu hụt nhân lực truyền thống đòi hỏi công tác tuần tra không thể duy trì theo lối mòn ghi chép sổ sách thủ công, đặc biệt khi phải bảo vệ những khu vực hiểm trở cách xa hàng ngày đường đi bộ, nơi lưu giữ các "báu vật" như cây Sa mu dầu hơn 2.000 năm tuổi tại thượng nguồn Khe Bu.

“Lá chắn số” - đổi mới sáng tạo khỏa lấp khoảng trống nhân lực

Để giải quyết bài toán nhân sự, tại xã Châu Khê, hệ thống "lá chắn số" được thiết lập thông qua việc ứng dụng triệt để phần mềm SMART (Spatial Monitoring and Reporting Tool) vào quản lý dữ liệu và báo cáo tuần tra.

Đánh giá về bước ngoặt này, ông Kha Văn Thương, Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Châu Khê, nhận định: "Trong bối cảnh bộ máy cán bộ cơ sở được tinh gọn, chúng tôi không thể dựa hoàn toàn vào sức người để quản lý hàng vạn héc-ta rừng. Ứng dụng công nghệ số hóa dữ liệu bẫy ảnh, định vị GPS qua phần mềm SMART đã giúp chính quyền và lực lượng kiểm lâm phát hiện sớm nguy cơ xâm hại, giảm thiểu thời gian di chuyển và đưa ra các biện pháp bảo vệ rừng một cách nhanh chóng."

Nhờ có hệ thống dữ liệu tự động đồng bộ khi có sóng viễn thông, mọi dấu vết săn bắt động vật hoang dã hay các biến động tài nguyên đều được hệ thống ghi nhận, phân tích theo thời gian thực, ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm mà không cần rải rác quá nhiều chốt chặn thủ công.

Lực lượng kiểm lâm Vườn Quốc gia Pù Mát sử dụng ứng dụng tuần tra rừng SMART trên thiết bị di động

Giữ rừng bằng sinh kế bền vững từ ERPA

Chuyển đổi số chỉ phát huy hiệu quả tối đa khi kết hợp với sức mạnh từ cộng đồng. Tại xã Châu Khê, nơi sinh sống của đông đảo đồng bào dân tộc Thái và Đan Lai, sinh kế của người dân từng phụ thuộc nặng nề vào việc săn bắt, hái lượm thụ động. Bước sang năm 2026, nhờ nguồn tài chính từ dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) và tiền bán tín chỉ carbon (ERPA), tư duy của người dân đã thay đổi hoàn toàn.

Các cộng đồng bản địa giờ đây đã trở thành những đối tác đắc lực của lực lượng kiểm lâm. Chia sẻ về sự thay đổi này, trưởng bản Bủng Xát (xã Châu Khê), cho biết: "Trước đây bà con thiếu việc làm nên hay vào rừng sâu. Từ khi có chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và nguồn tiền từ bán tín chỉ carbon ERPA, người dân trong bản có thêm tiền mua lợn, gà và cây giống để phát triển kinh tế. Bà con nay đã tự giác lập tổ tuần tra, thấy người lạ vào rừng đặt bẫy là dùng điện thoại chụp ảnh báo ngay cho cán bộ xã."

Sự chuyển mình của xã Châu Khê trong năm 2026 là minh chứng rõ nét cho thấy: khi sắp xếp bộ máy được tiến hành song song với đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng các giải pháp đổi mới sáng tạo và bảo đảm quyền lợi sinh kế cho cộng đồng, công tác quản lý tài nguyên rừng không những không bị suy yếu mà còn trở nên tinh gọn, minh bạch và bền vững hơn bao giờ hết. Đây cũng là một ví dụ sinh động về tinh thần “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”, khi những giải pháp công nghệ được gắn với nhu cầu thực tiễn và sự tham gia của cộng đồng để tạo ra giá trị thiết thực cho phát triển bền vững.