Hội thảo thuộc nhiệm vụ khoa học trọng điểm cấp Bộ “Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc góp phần đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số”, do TS. Vương Ngọc Thi làm chủ nhiệm, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học là tổ chức chủ trì. Mục tiêu của Hội thảo là trao đổi, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, đồng thời xác định vai trò của việc phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong định hướng giá trị và nâng cao hiệu quả giáo dục, đào tạo thời kỳ chuyển đổi số.

Ảnh 1: Toàn cảnh Hội thảo

Tham dự Hội thảo có PGS.TS. Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng, Chủ nhiệm Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ “Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong bối cảnh chuyển đổi số ở nước ta hiện nay”, cùng các nhà khoa học, nhà quản lý và chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục, văn hóa, dân tộc và xã hội.

Hội thảo nhận được 30 báo cáo khoa học, tập trung vào các nội dung chính: cơ sở lý luận và cách tiếp cận nghiên cứu truyền thống trong giáo dục; triết lý, tư tưởng giáo dục; truyền thống hiếu học và xã hội học tập; sự trao truyền tri thức trong cộng đồng, đặc biệt ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi; vai trò của các chủ thể và môi trường giáo dục trong bối cảnh chuyển đổi số.

Các báo cáo đã làm rõ những giá trị truyền thống như hiếu học, tôn sư trọng đạo, đoàn kết và tương trợ cộng đồng, được hình thành, bồi đắp và trao truyền qua nhiều thế hệ, trở thành nền tảng quan trọng của đời sống giáo dục. Trước những thay đổi mà chuyển đổi số mang lại về phương thức dạy và học, truyền thụ tri thức và kết nối xã hội, việc kế thừa, chuyển hóa và phát huy các giá trị này là yêu cầu cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong môi trường số.

Tại Hội thảo, các báo cáo trình bày tập trung làm rõ cơ sở lý luận, cách tiếp cận và những biểu hiện cụ thể của truyền thống dân tộc trong giáo dục Việt Nam. Trong đó, TS. Vương Ngọc Thi đề xuất xem truyền thống như một nguồn lực văn hóa có khả năng chuyển hóa trong điều kiện mới, thay vì chỉ coi đó là di sản cần bảo tồn. Báo cáo đưa ra khung phân tích gồm các chiều cạnh: chủ thể trao truyền, môi trường giáo dục, công nghệ số và cơ chế chuyển hóa. Tiếp cận từ truyền thống hiếu học, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Thủy (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) sử dụng các tư liệu lịch sử như văn bia tiến sĩ, mộc bản Phúc Giang, Đông Kinh Nghĩa Thục và phong trào Bình dân học vụ để phân tích những biểu hiện của truyền thống này, từ tinh thần vượt khó, tôn sư trọng đạo đến sự chăm lo của gia đình, cộng đồng và yêu cầu gắn học vấn với trách nhiệm xã hội. Báo cáo cũng lưu ý cần phân biệt việc coi trọng tri thức với động cơ đạt danh vị, đồng thời đề xuất phát huy truyền thống hiếu học để thúc đẩy học tập suốt đời, năng lực tự học và trách nhiệm sử dụng tri thức trong môi trường số.

Ảnh 2: PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Thủy (ĐH Sư Phạm Hà Nội) trình bày tham luận  tại Hội thảo

Các tham luận còn lại và ý kiến trao đổi, thảo luận tại Hội thảo tập trung vào việc hoàn thiện khung lý thuyết, làm rõ các khái niệm và mối quan hệ giữa những thành tố trong khung phân tích; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu gắn nghiên cứu truyền thống với bối cảnh chuyển đổi số. Theo đó, cần phân tích cụ thể hơn tác động của dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và các phương thức tổ chức giáo dục mới đối với quá trình trao truyền, tiếp nhận và phát huy các giá trị truyền thống. Một số ý kiến đề nghị xây dựng bộ chỉ báo để đo lường các thực hành truyền thống trong giáo dục, tăng cường cơ sở thực chứng cho các nhận định nghiên cứu. Việc xem xét sự khác biệt giữa các tộc người cũng được nhấn mạnh nhằm tránh cách tiếp cận đồng nhất, khái quát hóa. Bên cạnh đó, các đại biểu đề xuất nghiên cứu sâu hơn ảnh hưởng của những truyền thống văn hóa, xã hội đối với đổi mới và phát triển giáo dục. Những trao đổi này góp phần định hướng việc tiếp tục hoàn thiện khung phân tích và làm rõ cơ chế phát huy truyền thống dân tộc trong điều kiện giáo dục đang chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ số.

Ảnh 3: TS. Bùi Thị Bích Lan (Phó Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học) phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tổng kết, TS. Vương Ngọc Thi cảm ơn các nhà khoa học và đại biểu đã dành thời gian viết bài, tham dự và chia sẻ nhiều ý kiến quý báu tại Hội thảo. Ban tổ chức sẽ tiếp thu nghiêm túc để hoàn thiện khung lý thuyết, bổ sung dữ liệu khảo sát, làm rõ sự khác biệt giữa các tộc người và đặt chuyển đổi số ở vị trí trọng tâm xuyên suốt của nhiệm vụ. Hội thảo đã góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc nhận diện, định vị truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong giáo dục Việt Nam, đồng thời gợi mở những hướng nghiên cứu về cơ chế kế thừa, chuyển hóa và phát huy các truyền thống này nhằm đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kỳ chuyển đổi số.