Mường Lống có địa hình tự nhiên được bao bọc bởi các dãy núi cao, nhìn tổng thể Mường Lống như là một “lòng chảo cao nguyên”, khí hậu mát mẻ về mùa hè và mùa đông thì giá lạnh nên được ví như “Đà Lạt hay Sa Pa” của tỉnh Nghệ An. Nơi đây còn lưu giữ nhiều giá trị văn hoá truyền thống của người Hmông như: trang phục, ẩm thực, ném còn (hay ném pao), hội bò chận, múa khèn, cứ xìa, và một số lễ hội khác. Ngoài những giá trị đặc sắc về văn hóa, xã Mường Lống còn có nhiều cảnh quan thiên nhiên đẹp như: vườn hoa mận, vườn hoa đào, cổng trời Mường Lống, hang dơi, thác Rồng, hang Mỹ, đỉnh núi Pháp…. Đó là những điều kiện thuận lợi để xã Mường Lống phát triển đa dạng các loại hình du lịch, trong đó có du lịch cộng đồng.

Xã Mỹ Lý nằm độ cao 60-75m so với mặt nước biển và là địa bàn cư trú chủ yếu của người Thái (chiếm 75,6% dân số). Bản Yên Hòa được chọn là điểm phát triển du lịch cộng đồng của xã. Nơi đây có những nếp nhà sàn xinh xắn của người Thái nằm nép mình phía bờ tả dòng Nậm Nơn và những nét văn hóa đặc trưng của cộng đồng: nghệ thuật múa quạt, múa xòe, hát dân ca, nghề trồng dâu nuôi tằm, dệt thổ cẩm. Ngoài ra, bản Yên Hòa còn có tháp Xốp Lợt - công trình kiến trúc cổ đặc biệt có giá trị về lịch sử cũng như văn hoá, khoa học, thẩm mỹ.

Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy, bằng việc khai thác các nguồn lực tự nhiên, văn hóa, xã hội cho hoạt động du lịch cộng đồng, du khách đến xã Mường Lống và Mỹ Lý có xu hướng tăng lên. Hoạt động du lịch cộng đồng đã dần tạo nên hình ảnh du lịch của địa phương, đặc biệt là ở xã Mường Lống; cải thiện thu nhập cho các hộ tham gia vào hoạt động du lịch; duy trì và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, hiệu quả mang lại từ du lịch cộng đồng có mức độ khác nhau giữa xã Mường Lống và Mỹ Lý.

Bên cạnh đó, hoạt động du lịch tại đây đang gặp phải những khó khăn, thách thức: một số nguồn lực văn hóa vẫn chưa được khai thác hiệu quả để tạo sản phẩm du lịch chiến lược; chưa thu hút được sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương; hệ thống cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch chưa đồng bộ và nguồn vốn đầu tư cho du lịch còn hạn chế. Thiên tai cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động du lịch cộng đồng, đặc biệt là ở xã Mỹ Lý. Cơn bão số 10 năm 2025 đã gây mưa lớn trên diện rộng tại tỉnh Nghệ An, làm hàng trăm ngôi nhà bị hư hỏng, riêng bản Yên Hòa, xã Mỹ Lý có 16 ngôi nhà bị cuốn trôi, 3 hộ khác bị vùi lấp, hư hỏng toàn bộ. Cây cầu bắc qua sông Nậm Nơn vào bản cũng bị lũ cuốn trôi, cho đến nay vẫn chưa thể khắc phục. Điều này khiến hoạt động du lịch cộng đồng tại đây chưa thể hoạt động trở lại từ tháng 7/2025 đến nay.

Để có thể khai thác hiệu quả các nguồn lực tự nhiên, văn hóa, xã hội cho phát triển du lịch cộng đồng, chính quyền và cộng đồng ở 2 địa bàn khảo sát cần đảm bảo hài hòa lợi ích giữa phát triển kinh tế và gìn giữ giá trị truyền thống, với một số giải pháp cụ thể như: i) Tiếp tục nâng cao chất lượng các dịch vụ du lịch hiện có, đặc biệt là mô hình lưu trú homestay gắn với trải nghiệm ẩm thực và các hoạt động văn nghệ truyền thống của cộng đồng; Chú trọng phát triển làng nghề thêu, nghề dệt trở thành điểm du lịch văn hóa đặc trưng; Đầu tư nâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng, trong đó là giao thông kết nối giữa các điểm du lịch trong xã và với các khu vực lân cận; vi) Tiếp tục đào tạo nâng cao năng lực cho cộng đồng địa phương về kỹ năng làm du lịch (kỹ năng đón tiếp, phục vụ du khách, thuyết minh về các đặc trưng văn hóa cộng đồng, sử dụng ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ thông tin trong quảng bá du lịch). Đặc biệt, việc nghiên cứu dự báo về thiên tai và biến đổi khí hậu cũng là việc làm cần thiết và quan trọng làm cơ sở lựa chọn phát triển du lịch của một địa phương.

Một số hình ảnh trong đợt thực địa của đoàn công tác

Ảnh 1. Đoàn công tác làm việc tại Sở Văn hóa, thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An

Ảnh 2. Đoàn công tác dừng chân tại Cổng trời Mường Lống

Ảnh 3. Thung lũng Mường Lống trong sương sớm

Ảnh 4. Trang trí bên trong Homestay ở bản Yên Hòa

Ảnh 5. Homestay tại Mường Lống