Người Tày, Nùng đón năm mới với những phong tục đặc trưng. Vào ngày 30 Tết, họ dán giấy đỏ bài vị lên bếp rồi bày lễ vật để cúng. Vào thời khắc giao thừa, họ thường làm lễ xông hơi để rửa bàn thờ: người nam giới trong gia đình dùng thanh sắt nung đỏ nhúng vào chậu nước ấm có ngâm những loại lá thơm như lá chanh, lá cam, lá bưởi, mùi hương lan tỏa quanh bàn thờ tổ tiên để xua tan tà khí, những điều xấu, rủi ro của năm cũ. Người Tày, Nùng không có tục đi hái lộc sau Giao thừa mà họ làm nghi lễ lấy nước mới ở suối nguồn để dâng lên bàn thờ tổ tiên với mong muốn về sức khỏe cho các thành viên trong gia đình và một vụ mùa bội thu trong năm mới.

            Phong tục cúng thổ công là nét đặc trưng trong các thôn, bản của người Tày, Nùng vào dịp năm mới. Sau khi cúng gia tiên, các gia đình đều có mâm cúng thổ công tại miếu bản, bao gồm các lễ vật đặc trưng như: bánh chưng, bánh khảo, khảu sli, hoa quả, rượu và lễ vật không thể thiếu là con gà trống thiến tượng trưng cho những may mắn trong năm mới.

Các nghi lễ truyền thống đầu năm của người Tày, Nùng ở tỉnh Cao bằng thường thu hút khá đông những người đồng tộc, thân tộc của họ từ bên kia biên giới tham dự. Trong các nghi lễ đó, nổi bật nhất là lễ tảo mộ 3/3 của dân tộc Nùng. Vào ngày tảo mộ, người Nùng thường sắm sửa cỗ, vàng hương mang đến cúng ở mộ để tưởng nhớ đến ông bà, tổ tiên và những người đã khuất. Ngoài ý nghĩa tưởng nhớ những người đã khuất, đây cũng là dịp để những người trong dòng họ đoàn tụ sum vầy, gắn kết tình cảm. Đặc biệt, một số làng bản ở tỉnh Cao Bằng trước đây là nơi cư trú của một dòng họ, sau đó bị chia tách bởi đường biên giới thì vào ngày Thanh minh, những người có chung tổ tiên hiện đang sinh sống ở hai bên biên giới đều tụ họp tại nơi có dấu tích mộ tổ, tạo nên cơ hội giao lưu tiếp xúc giữa những người đồng tộc của hai nước. Lúc đầu, tảo mộ là nghi lễ của riêng người Nùng, sau đó, các tộc người thiểu số và người Kinh sinh sống ở tỉnh Cao Bằng đều tổ chức nghi lễ này.

            Ẩm thực trong dịp Tết của người Tày, Nùng, ngoài những món quen thuộc như thịt lợn, thịt bóp thính, thịt trâu sấy khô, lạp sườn, mắm thịt, mắm cá,… được chế biến với các gia vị đặc trưng của các tộc người vùng Đông Bắc là măk mật, gừng đá còn không thể thiếu các món được chế biến từ thịt vịt như vịt rán, vịt om măk mật, vịt nấu măng chua,… với quan niệm, đây là món ăn để kết thúc những điều không hay của năm cũ.

Các lễ hội đầu xuân của đồng bào Tày, Nùng ở vùng biên giới tỉnh Cao Bằng thường thu hút sự tham gia đông đảo của không chỉ những tộc người thiểu số mà còn có rất đông người Kinh. Các lễ hội không chỉ gắn với tín ngưỡng của tộc người mà còn mang dấu ấn của vùng biên giới phía Bắc và các cuộc đấu tranh gìn giữ chủ quyền quốc gia trong lịch sử. Trong khoảng thời gian từ tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch, tỉnh Cao Bằng có gần 40 lễ hội, trong đó phần lớn là những lễ hội mang tính chất tín ngưỡng dân gian của người Tày, Nùng như hội lễ hội Lồng tồng - lễ hội xuống đồng (ngày mùng 2 - 30 tháng Giêng) với mong ước Thần Nông (vị thần chuyên cai quản ruộng đồng) phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt bội thu, người dân ấm no, hạnh phúc. Lễ hội Nàng Hai ở huyện Quảng Hòa cũ (30 tháng Giêng - 22 tháng 3 Âm lịch) là một tín ngưỡng độc đáo của người Tày, tổ chức rước Mẹ Trăng với mong ước phước lành được ban cho dân chúng. Trên mặt trăng có Mẹ Trăng và 12 nàng tiên là những người trông coi mùa màng và giúp đỡ người dân trồng trọt, cấy hái. Lễ hội Co Sầu gắn liền với thờ thần núi ở huyện Trùng Khánh cũ, được tổ chức vào ngày Rằm tháng 2 âm lịch. Lễ hội Sinh Mình gắn với Tết Thanh minh.  Lễ hội đền Hoàng Lục được tổ chức vào cuối tháng 2 âm lịch để tưởng nhớ vị tướng quân người Tày đã lập những chiến công hiển hách trong cuộc kháng chiến chống Tống, góp phần bảo vệ biên cương phía Bắc của Tổ quốc. Lễ hội đền Sóc Giang (ngày 9 tháng Giêng) thờ anh hùng dân tộc Nùng Trí Cao là thủ lĩnh người Tày, có tài thao lược, dùng binh giỏi, giúp nhà Lý đánh tan quân Tống xâm lược vào thế kỷ XI. Đây cũng là dịp mà đông đảo người dân phía bên kia biên giới đều sang xã Trường Hà dự lễ hội chung và du xuân.

            Hội xuân của người Tày, Nùng không thể thiếu tục ném còn. Quả còn trong tín ngưỡng của họ biểu thị sự may mắn, tài lộc, sinh sôi nảy nở, là lễ vật mà người Tày, Nùng dâng lên trời đất trong các lễ hội đầu xuân. 4 màu vải trên quả còn tượng trưng cho 4 phương Đông, Tây, Nam, Bắc, các loại hạt được nhồi trong còn tượng trưng cho mùa màng tươi tốt, đem lại cuộc sống no đủ. Sau phần lễ, quả còn được dùng để chơi ném còn. Đây là hoạt động thu hút được đông đảo các nam nữ thanh niên của các tộc người trong vùng cùng tham gia.

            Đầu xuân mới, nếu chúng ta có dịp đến với vùng biên giới tỉnh Cao Bằng để đắm mình trong không gian văn hóa lịch sử truyền thống của người Tày, Nùng chắc hẳn sẽ là những trải nghiệm ấn tượng đáng nhớ với mỗi người.

Nghi thức rước lễ đến Đền thờ Nùng Trí Cao ở xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng

(Nguồn ảnh:  https://baocaobang.vn/le-hoi-xuan-xa-soc-ha-3167626.html)