TS. Nguyễn Văn Quý thay mặt đoàn công tác trình bày mục đích, ý nghĩa của Toạ đàm: mong muốn được tìm hiểu thực tế về giá trị, nguồn lực tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn tỉnh An Giang. Đoàn công tác của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học mong muốn được tìm hiểu sâu hơn nữa về công tác phát huy các giá trị và nguồn lực của tín ngưỡng, tôn giáo trên các phương diện nhận thức, đạo đức, văn hóa và kinh tế trên địa bàn tỉnh ngoài ra cũng tìm hiểu những khó khăn, thuận lợi và những giải pháp nhằm phát huy hơn nữa những giá trị và nguồn lực của các tôn giáo trên địa bàn tỉnh. TS. Nguyễn Văn Quý nhấn mạnh, kết quả của buổi tọa đàm có giá trị thực tiễn quan trọng nhằm hướng đến xây dựng tư vấn chính sách sát thực với tình hình thực tế.

 TS. Nguyễn Văn Quý – Trưởng đoàn công tác phát biểu tại Tọa đàm

Nội dung chính của buổi tọa đàm xoay quanh những vấn đề sau:

Thứ nhất, tỉnh An Giang, được tái lập trên cơ sở sáp nhập tỉnh An Giang và tỉnh Kiên Giang từ năm 2025 theo Nghị quyết của Quốc hội. Tỉnh là một địa bàn có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh có đường biên giới khoảng 148 km, tiếp giáp Campuchia. Tổng diện tích tự nhiên 9.888,91 km², dân số trên 4,9 triệu người và là vùng đất hội tụ của 29 dân tộc anh em cùng chung sống, trong đó các dân tộc thiểu số như Khmer, Chăm, Hoa. Đặc điểm nổi bật nhất trong bức tranh xã hội của địa phương chính là sự đa dạng, phong phú về đời sống tín ngưỡng, tôn giáo. Nơi đây là vùng đất hội tụ và giao thoa của 14 tôn giáo được Nhà nước công nhận. Hiện nay, toàn tỉnh có khoảng 2,2 triệu tín đồ, chiếm tới 46% dân số, cùng với đội ngũ nhân sự tôn giáo đông đảo gồm 1.675 chức sắc, 4.217 chức việc và hơn 3.000 nhà tu hành. An Giang còn là nơi khởi sinh của các tôn giáo nội sinh như Bửu Sơn Kỳ Hương, Phật giáo Hòa Hảo, Tịnh Độ Cư Sĩ Phật Hội Việt Nam,… tạo nên một bản sắc văn hóa - tâm linh đặc thù, đóng vai trò là nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển bền vững của địa phương.

Thứ hai, hiện nay trên địa bàn tỉnh, nguồn lực tôn giáo đã và đang được nhận diện, phát huy một cách mạnh mẽ, đặc biệt là trong lĩnh vực từ thiện xã hội và an sinh xã hội. Các con số thống kê cho thấy sự đóng góp vật chất rất lớn. Chỉ tính riêng năm 2025, các tôn giáo đã đóng góp cho từ thiện, an sinh xã hội trên 718,7 tỷ đồng. Điển hình là Phật giáo Hòa Hảo, chỉ tính riêng nhiệm kỳ (2019 – 2024), công tác phúc lợi xã hội là 2.500 tỷ đồng, riêng năm 2025 đạt 610 tỷ đồng. Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh An Giang sau sáp nhập đã vận động trên 300 tỷ đồng mỗi năm để xây cầu, làm đường và hỗ trợ người nghèo. Những hoạt động như hệ thống xe chuyển bệnh miễn phí, bếp ăn từ thiện, và các đội xây dựng nhà Đại đoàn kết không chỉ hỗ trợ trực tiếp cho những hoàn cảnh khó khăn mà còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Thứ ba, bên cạnh nguồn lực vật chất, giá trị di sản văn hóa gắn với tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn tỉnh An Giang cũng là một tiềm năng to lớn đang được định hình để phục vụ phát triển. Toàn tỉnh hiện có 153 di tích đã được xếp hạng, bao gồm 3 di tích quốc gia đặc biệt cùng với 767 cơ sở tín ngưỡng cộng đồng. Hệ thống các công trình thờ tự này không chỉ mang giá trị về kiến trúc, nghệ thuật mà còn lưu giữ ký ức lịch sử và những chuẩn mực ứng xử được trao truyền qua nhiều thế hệ. Lễ hội tín ngưỡng, tôn giáo là một phần không thể tách rời của nguồn lực này. Theo đó, trên địa bàn tỉnh An Giang hiện có 139 lễ hội diễn ra hàng năm, tiêu biểu nhất là Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam chính thức được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 05/12/2024. Những lễ hội này đóng vai trò kết nối di tích với đời sống hiện tại, tạo ra không gian thực hành văn hóa và là động lực thúc đẩy du lịch tâm linh, góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế của tỉnh. Tuy nhiên, các nguồn lực này vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết. Một vấn đề cốt lõi được đặt ra trong toạ đàm là sự cần thiết phải chuyển đổi từ quản lý công trình đơn thuần sang quản lý giá trị di sản. Thực tế cho thấy, việc phát huy giá trị di sản đôi khi bị nhầm lẫn với việc làm mới công trình, hoặc mở rộng quy mô tổ chức lễ hội một cách quá mức, dẫn đến nguy cơ làm suy giảm tính chân xác và yếu tố gốc của di tích. Tiềm năng của lễ hội vẫn chưa được phát huy tối đa nếu chỉ đo lường bằng số lượng người tham dự, mà thiếu đi sự chú trọng vào việc bảo vệ nội dung văn hóa cốt lõi và vai trò chủ thể của cộng đồng. Ngoài ra, việc phát huy nguồn lực của các tôn giáo cần có có những chính sách cụ thể, sát với thực tiễn để quản lý một cách hiệu quả nhất. Bên cạnh đó còn là sự xuất hiện của các hiện tượng tôn giáo mới, các cơ sở thờ tự tự phát đặt ra những thách thức không nhỏ cho công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn tỉnh An Giang.

Thứ tư, để tạo điều kiện cho các tôn giáo phát huy tốt nhất các nguồn lực, chính quyền tỉnh An Giang đã thực hiện nhiều cách làm đổi mới. Về mặt hành chính, tỉnh đã đẩy mạnh cải cách thủ tục, cắt giảm 50% thời gian giải quyết hồ sơ liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo so với quy định; đồng thời tiếp nhận và giải quyết hàng trăm hồ sơ thông qua dịch vụ công trực tuyến. Công tác đào tạo, bồi dưỡng được chú trọng với việc tổ chức các lớp nghiệp vụ cho hàng trăm lượt cán bộ, công chức để nâng cao năng lực quản lý sau sáp nhập. Uỷ ban MTTQ Việt Nam tỉnh An Giang đã đổi mới phương thức tuyên truyền theo hướng "đi từng ngõ, gõ từng nhà", tranh thủ tiếng nói của người có uy tín và các chức sắc để vận động tín đồ tham gia các phong trào thi đua yêu nước. Các mô hình như "Xóm đạo bình yên", "Cơ sở thờ tự văn hóa" hay mô hình "02 An" (an ninh trật tự và an sinh xã hội) đã khéo léo kết hợp giữa đạo đức tôn giáo với quy ước khu dân cư, tạo nên môi trường sống văn minh, an toàn.

Bên cạnh đó, chính quyền cũng tích cực hỗ trợ các tổ chức tôn giáo trong các hoạt động quan hệ quốc tế, như tạo điều kiện cho cộng đồng Islam  (Hồi giáo) tổ chức các lễ nghi truyền thống, góp phần nâng cao vị thế của tôn giáo địa phương. Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật đã xác lập rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền và tổ chức trong việc quản lý di tích, đảm bảo sự phối hợp liên tục thay vì chỉ xử lý theo vụ việc. Trong tương lai, tỉnh sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác thông tin để tiếp cận thế hệ trẻ là tín đồ, đồng thời kiên trì thực hiện phương châm “chủ động, chân thành, tôn trọng, tin cậy” trong đối thoại với các tổ chức tôn giáo. Những nỗ lực này hướng tới mục tiêu cuối cùng là xây dựng một môi trường hòa hợp, tiếp tục đóng góp thiết thực vào sự gắn kết cộng đồng và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh An Giang trong giai đoạn mới.

Phát biểu tại buổi tọa đàm, ông Danh Lắm - Phó Giám đốc Sở  Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang nhấn mạnh những giá trị của tôn giáo trên các phương diện: đạo đức, văn hóa, giáo dục truyền thống, vật chất, ổn định xã hội, xây dựng hệ thống chính trị ở địa phương và đối ngoại. Tuy nhiên, trong quá trình phát huy giá trị và nguồn lực của các tôn giáo cần chú ý đến những hoạt động trá hình, lợi dụng, gây hiềm khích tôn giáo.

Đoàn công tác khảo sát và chụp ảnh lưu niệm với Ban trị sự Tịnh Độ Cư Sĩ Phật Hội Việt Nam tại Hưng An tự, phường Rạch Giá, tỉnh An Giang