1. Ngày hội non sông: từ thực tiễn đến lý luận

Sáng sớm ngày 15/3/2026, trên khắp 21 thôn của xã Ia Chim, tỉnh Quảng Ngãi từng đoàn người trong những bộ trang phục truyền thống đẹp nhất nối tiếp nhau bước đến điểm bỏ phiếu. Cờ đỏ sao vàng phấp phới trước mỗi điểm bầu cử, tiếng loa phát thanh vang lên bằng cả tiếng Việt và tiếng dân tộc, hòa vào không khí trang trọng mà ấm áp của một ngày trọng đại. Kỳ bầu cử lần này mang thêm ý nghĩa đặc biệt, bởi đây là lần đầu tiên người dân Ia Chim đi bỏ phiếu trong tư cách công dân của một đơn vị hành chính thống nhất vừa được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã, và cũng là lần đầu tiên các cộng đồng dân tộc anh em vốn có những ranh giới địa lý khác nhau cùng lựa chọn người đại diện cho mình.

Đúng 6 giờ 30 phút sáng ngày 15/3/2026, lễ khai mạc bầu cử đồng loạt diễn ra tại 21 điểm bỏ phiếu trên địa bàn xã. Tại thôn Plei Sar, tổ bầu cử trang trọng mời già làng A Mlíu tham gia kiểm tra và niêm phong hòm phiếu trước toàn thể cử tri có mặt. Khoảnh khắc đó không chỉ mang tính nghi thức, mà còn hàm chứa ý nghĩa biểu tượng: sự hiện diện của người có uy tín trong cộng đồng là cầu nối tự nhiên giữa thiết chế truyền thống và thể chế chính trị hiện đại, cho thấy hai chiều kích tưởng như tách biệt ấy có thể cùng tồn tại và hỗ trợ nhau trong đời sống thực tiễn. Chỉ sau khoảng 30 phút kể từ khi mở cửa điểm bỏ phiếu, dòng người đổ về ngày càng đông. Các cụ cao tuổi được con cháu dìu đến tận nơi; những người trẻ Gia-rai, Ba-na trong trang phục truyền thống xếp hàng chờ đến lượt; trẻ nhỏ háo hức đứng ngoài quan sát và tìm hiểu. Cả không gian thôn làng lan tỏa một bầu không khí vừa trang trọng vừa ấm áp, phản ánh đúng tinh thần của “ngày hội non sông” - tên gọi quen thuộc dành cho ngày bầu cử.

Ảnh: Người có uy tín ở trong thôn kiểm tra hòm phiếu trước giờ bầu cử (Nguồn: ThS. Lê Thị Hường, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học)

Điều đáng chú ý hơn cả là tính chủ động và tự nguyện của người dân trong việc thực hiện quyền công dân. Tại thôn Plei Rơ Wăk, nhiều đồng bào Ba-na theo đạo Công giáo đã sắp xếp tham dự lễ nhà thờ từ chiều thứ Bảy, để sáng Chủ nhật có thể đến điểm bầu cử từ sớm. Sự chủ động ấy cho thấy bầu cử được họ xem là việc của chính mình, chứ không đơn thuần là một nghĩa vụ do Nhà nước đặt ra. Già làng A Mlíu, thôn Plei Sar, xã Ia Chim cho biết: “Đây là dịp quan trọng để bầu ra những người sẽ đại diện cho người dân, giúp đời sống của người dân ngày càng đi lên. Chúng tôi muốn có đại diện của người dân tộc thiểu số trong hệ thống chính quyền, nhưng chúng tôi cũng bỏ phiếu cho cả các đại biểu người Kinh nữa. Có cả người Kinh, cả người dân tộc, như vậy thì bộ máy mới vững mạnh, đoàn kết được”. Chia sẻ mộc mạc của già làng A Mlíu đã gợi mở một điều mà các văn bản lý luận thường cần nhiều lớp diễn giải để làm sáng tỏ, rằng đoàn kết không phải là sự đồng nhất, mà là khả năng tôn trọng và dung hòa những khác biệt trong một chỉnh thể chung. Tiêu chí mà ông dùng để lựa chọn đại biểu hướng về lợi ích của cộng đồng chứ không thu hẹp vào yếu tố tộc người, và chính đó là nhận thức chính trị thực chất nhất. Tinh thần ấy hòa nhịp với lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công” - một chân lý mà qua từng kỳ bầu cử ở những vùng đất như Ia Chim lại tiếp tục được minh xác.

Ảnh: Người dân xếp hàng đợi tới giờ bỏ phiếu (Nguồn: Ông Trần Đình Giang, Phó Chủ tịch xã Ia Chim)

Đến 15 giờ 30 phút cùng ngày, 100% cử tri thôn Plei Sar đã hoàn thành việc bỏ phiếu. Cuộc bầu cử kết thúc trong ngày đúng quy định, an toàn tuyệt đối, để lại không khí phấn khởi trong toàn thể cộng đồng. Đặt trong bối cảnh đó, những biểu hiện quan sát được không chỉ tạo nên không khí của ngày hội mà còn trực tiếp bác bỏ các luận điệu quen thuộc mà các thế lực thù địch thường lặp lại mỗi kỳ bầu cử, rằng người dân tộc thiểu số bị áp đặt trong bỏ phiếu, bầu cử chỉ mang tính hình thức, đồng bào không thực sự có quyền làm chủ. Điểm chung của các lập luận đó là giả định người dân không có đủ thông tin, không có lựa chọn thực sự và không có khả năng tự quyết trong hành vi chính trị của mình. Thực tiễn tại xã Ia Chim ngày 15/3/2026 cho thấy điều ngược lại. Không có bất kỳ dấu hiệu cưỡng ép nào trong toàn bộ quá trình tổ chức và thực hiện bầu cử. Tỷ lệ tham gia đạt 100% tại nhiều thôn không phải là kết quả của sự tuân thủ thụ động, mà là lựa chọn có ý thức của những người đã hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, và qua đó hiện thực hóa điều mà Cương lĩnh 2011 khẳng định: “Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước”^[1].

2. Dân chủ xã hội chủ nghĩa: giá trị được kiểm chứng từ thực tiễn

Bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp là một trong những hình thức biểu hiện trực tiếp và căn bản của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam^[2]. Tại xã  Ia Chim, nền dân chủ đó không tồn tại như một khái niệm trừu tượng mà được vận hành theo phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng"^[3] qua những quy trình cụ thể và có thể kiểm chứng: từ việc tổ chức tiếp xúc cử tri, niêm yết danh sách ứng cử viên, đến việc cử tri trực tiếp bỏ phiếu dưới sự chứng kiến của cộng đồng. Sự lãnh đạo toàn diện của Đảng Cộng sản Việt Nam trong suốt quá trình đó không thu hẹp không gian dân chủ mà ngược lại, bảo đảm để quá trình ấy diễn ra nhất quán, đúng hướng và không bị chi phối bởi bất kỳ nhóm lợi ích cục bộ nào.

Điều đáng ghi nhận là dù mới chính thức thành lập chưa đầy một năm sau khi sáp nhập, xã Ia Chim đã tổ chức thành công kỳ bầu cử với tỷ lệ tham gia cao, toàn bộ quy trình diễn ra an toàn, đúng pháp luật và được cộng đồng đón nhận với tinh thần phấn khởi. Điều đó không chỉ cho thấy năng lực thích ứng của hệ thống chính trị cơ sở mà quan trọng hơn là sức gắn kết của những con người vốn thuộc về các đơn vị hành chính khác nhau, nay đã cùng nhận là cư dân của một xã, cùng chung vai chịu trách nhiệm với tương lai của xã mình.

So sánh với các mô hình dân chủ tư bản, nơi quyền lực đôi khi có thể chịu tác động từ các nguồn lực kinh tế và tài chính, điểm khác biệt của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa nằm ở chỗ vai trò chủ thể của nhân dân được đặt ở vị trí trung tâm và được bảo đảm bằng các cơ chế phù hợp, không phụ thuộc vào điều kiện vật chất của cá nhân hay nhóm người. Ở Ia Chim, trong bối cảnh đa dân tộc và còn nhiều khó khăn, điều đó thể hiện ở chỗ mọi cộng đồng đều tham gia vào quá trình bầu cử, và mỗi lá phiếu, dù của người Gia-rai, người Ba-na, hay người Kinh đều có giá trị như nhau.

Thực tiễn đã cho thấy, ngày 15/3/2026 tại xã Ia Chim không chỉ là một kỳ bầu cử diễn ra đúng quy trình. Đó là khoảnh khắc lý luận về dân chủ xã hội chủ nghĩa được kiểm chứng ngay trong đời sống, không qua văn bản hay diễn ngôn mà qua hành động của những con người cụ thể ở một vùng đất cụ thể. Và cũng chính ở đó, những luận điệu quen thuộc của các thế lực thù địch tự sụp đổ trước thực tế: nhân dân Ia Chim không phải là đối tượng thụ động của một chế độ mà là chủ thể tự nguyện của một nền dân chủ. Điều đó cũng khẳng định một chân lý trong tư tưởng chính trị của Đảng, rằng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa phải bám rễ và sinh trưởng từ bên trong đời sống. Sự lãnh đạo của Đảng không thu hẹp không gian dân chủ mà kiến tạo điều kiện để dân chủ thực chất có thể nảy sinh ngay tại những vùng đất đa dân tộc và còn nhiều thách thức như Ia Chim. Khi người dân thực sự tham gia, thấu hiểu và gửi gắm niềm tin vào hệ thống, quyền làm chủ không còn là khái niệm cần diễn giải. Nó đã hiện diện, bền bỉ và rõ ràng, trong từng lá phiếu. Và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, khi được thực hành đúng nghĩa, trở thành nền tảng tư tưởng vững chắc mà không một làn gió thù địch nào có thể lay chuyển.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), trên trang https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/ban-chap-hanh-trung-uong-dang/dai-hoi-dang/lan-thu-xi/cuong-linh-xay-dung-dat-nuoc-trong-thoi-ky-qua-do-len-chu-nghia-xa-hoi-bo-sung-phat-trien-nam-2011-1528, truy cập ngày 27/03/2026.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, Tập I.

3. Hồ Chí Minh (2010), Nói chuyện tại Đại hội đại biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ II, ngày 26/04/1961, trong Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, Tập 13 (1961–1962) (in lần thứ 3).