Âm mưu “Diễn biến hòa bình” được Đảng Cộng sản Việt Nam nhận định là một trong bốn nguy cơ lớn đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ tại Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII năm 1994[1]. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, bùng nổ công nghệ thông tin và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng hiện nay, âm mưu này ngày càng được triển khai với phương thức linh hoạt, tinh vi và khó nhận diện hơn. Các thế lực thù địch không chỉ tập trung phủ nhận chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh hay xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, mà còn lợi dụng các vấn đề bất cập trong các lĩnh vực đời sống xã hội để khích động tâm lý tiêu cực, hoài nghi trong một bộ phận quần chúng nhân dân. Thực tiễn thời gian vừa qua cho thấy các thế lực thù địch thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình” không còn giới hạn ở các hoạt động chống phá công khai mà ngày càng tìm cách thâm nhập vào các lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, kinh tế, chính trị... thông qua môi trường mạng, tạo ra nguy cơ tiềm ẩn có thể dẫn đến những tác động phức tạp đối với an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội.

Trong bối cảnh đó, việc nhận diện các biểu hiện, phương thức và thủ đoạn “diễn biến hòa bình” có ý nghĩa quan trọng, không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái mà còn củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng, tăng cường nhận thức xã hội và giữ vững ổn định chính trị - xã hội trong quá trình phát triển đất nước hiện nay.

1. Nhận diện các biểu hiện phổ biến của “diễn biến hòa bình”

1) Tấn công nền tảng tư tưởng

Các thế lực thù địch thường xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng  Hồ Chí Minh và lý tưởng cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Chúng thường xuyên tạc bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội. Đồng thời, chúng cổ súy mô hình đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập, từ đó kích động tâm lý bài trừ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Mục tiêu sâu xa của các hoạt động xuyên tạc không chỉ nhằm phủ nhận nền tảng tư tưởng của Đảng mà còn hướng tới làm xói mòn niềm tin chính trị, tạo khoảng trống về lý tưởng và giá trị trong một bộ phận cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân, nhất là thế hệ trẻ[2].

2) Cổ súy các hành động vô chính phủ

Lợi dụng chiêu bài dân chủ và xã hội dân sự để kích động biểu tình, đình công, tẩy chay chính sách, cổ súy các hành vi vô chính phủ để thúc đẩy lật đổ chính quyền theo hình thức phi vũ trang. Báo Quân đội nhân dân (2019) đã cảnh báo: thủ đoạn mới mang tên bất tuân dân sự.... gắn với cái gọi là xã hội dân sự để chống phá Đảng, Nhà nước, lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa… Các cuộc “cách mạng hoa”, “cách mạng màu”, “cách mạng đường phố” ở các nước Đông Âu và Liên Xô vào những năm cuối thế kỷ XX, cũng như “mùa xuân A rập” ở các nước Trung Đông và Bắc Phi đầu những năm 2010… đều là minh chứng cho thủ đoạn này. Trên thực tế, các thế lực thù địch đã lợi dụng chiêu bài “bất tuân dân sự” để kích động các hành vi chống đối, cản trở hoạt động quản lý nhà nước và gây mất ổn định xã hội. Ở Việt Nam, thời gian vừa qua, có thể nhận diện một số biểu hiện mang bóng dáng bất tuân dân sự như: từ chối, gây cản trở giải phóng mặt bằng; thành lập hoặc hậu thuẫn một số hội nhóm núp bóng “dân chủ”, “nhân quyền”, “xã hội dân sự” nhằm chống phá Đảng và Nhà nước[3].

3) Lan truyền thông tin sai lệch

Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng Internet, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới để phát tán thông tin sai lệch, tin giả, luận điệu xuyên tạc nhằm chống phá Đảng và Nhà nước ta. Thông qua một số cơ quan truyền thông nước ngoài, các tổ chức phản động lưu vong và hệ thống tài khoản ẩn danh trên không gian mạng, chúng liên tục đăng tải, chia sẻ những nội dung bóp méo tình hình dân chủ, nhân quyền, tôn giáo, dân tộc ở Việt Nam nhằm gây hoang mang dư luận, làm suy giảm niềm tin của nhân dân.

Với đặc tính lan truyền nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và khó kiểm chứng, mạng xã hội trở thành môi trường thuận lợi để thông tin xấu độc phát tán mạnh mẽ. Các nền tảng số hiện nay vận hành dựa trên thuật toán ưu tiên nội dung có khả năng thu hút tương tác cao, trong khi các thông tin giật gân, kích động, gây tranh cãi thường dễ lan truyền hơn thông tin chính thống. Lợi dụng đặc điểm này, các thế lực thù địch tổ chức nhiều “chiến dịch thông tin” có chủ đích, trong đó cùng một nội dung xuyên tạc được biến đổi thành nhiều hình thức khác nhau để tiếp cận các nhóm công chúng khác nhau, tạo cảm giác giả tạo về “dư luận xã hội” hoặc “ý kiến số đông”.

Bên cạnh đó, không ít người sử dụng mạng xã hội có xu hướng tiếp nhận và chia sẻ thông tin theo cảm xúc, thiếu kiểm chứng nguồn tin, vô tình tiếp tay cho quá trình lan truyền thông tin sai lệch. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nhận thức xã hội mà còn tác động tiêu cực đến môi trường thông tin, gây khó khăn cho công tác định hướng dư luận và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số.

Những phương thức chống phá nêu trên không chỉ tác động đến nhận thức chính trị, tư tưởng xã hội mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và sự phát triển bền vững của đất nước. Do đó, cũng cần nhận thức những tác động có thể xảy ra của “diễn biến hòa bình” đối với đất nước hiện nay.

2. Những tác động tiềm ẩn từ “diễn biến hòa bình” đối với ổn định đất nước

1) Suy giảm niềm tin chính trị và nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”

Một trong những tác động nguy hiểm nhất của âm mưu “diễn biến hòa bình” là làm suy giảm niềm tin chính trị của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân đối với vai trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Khi các luận điệu sai trái, xuyên tạc liên tục được phát tán trên không gian mạng, đặc biệt dưới các hình thức ngụy trang như “phản biện”, “góp ý”, “phân tích độc lập”, rất dễ tác động đến nhận thức chính trị của những người thiếu bản lĩnh, thiếu khả năng chọn lọc thông tin.

Nguy hiểm hơn, nếu không được nhận diện và đấu tranh kịp thời, các luận điệu xuyên tạc có thể từng bước làm phai nhạt lý tưởng cách mạng, suy giảm bản lĩnh chính trị và dẫn đến những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên mà còn tác động trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị.

2) Gia tăng nguy cơ mất ổn định xã hội

Các thế lực thù địch thường lợi dụng những vấn đề liên quan đến dân tộc, tôn giáo, đất đai, môi trường... hoặc các vụ việc phức tạp trong xã hội để kích động tâm lý bất mãn, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và gây mất ổn định xã hội. Thông qua mạng xã hội và các nền tảng truyền thông số, thông tin chưa được kiểm chứng có thể lan truyền với tốc độ rất nhanh, tạo hiệu ứng tâm lý đám đông, dẫn đến hoang mang dư luận hoặc kích động tụ tập đông người trái pháp luật.

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, không gian mạng trở thành một mặt trận tư tưởng đặc biệt quan trọng. Nếu không nâng cao sức đề kháng trước các thông tin xấu, độc, một bộ phận người dân rất dễ bị dẫn dắt bởi các nội dung phiến diện, sai lệch. Về lâu dài, điều này có thể làm suy giảm đồng thuận xã hội, ảnh hưởng đến thế trận lòng dân - yếu tố có ý nghĩa quan trọng đối với sự ổn định chính trị, phát triển bền vững của đất nước, hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.

Trước những diễn biến và tác động ngày càng phức tạp của chiến lược “diễn biến hòa bình”, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết và quy định pháp luật nhằm chủ động phòng ngừa, đấu tranh và xử lý các hoạt động trên lĩnh vực tư tưởng, chính trị, văn hóa và không gian mạng.

3. Chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong phòng, chống âm mưu “diễn biến hòa bình”

Nhận thức rõ tính chất nguy hiểm của âm mưu “diễn biến hòa bình”, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững ổn định chính trị - xã hội là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của toàn hệ thống chính trị. Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, nhiệm vụ này càng có ý nghĩa quan trọng nhằm củng cố niềm tin của nhân dân, giữ vững đồng thuận xã hội và bảo vệ vững chắc chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Mặc dù chưa ban hành một đạo luật riêng về phòng, chống “diễn biến hòa bình”, song Đảng và Nhà nước Việt Nam đã xây dựng hệ thống chủ trương, chính sách và quy định pháp luật tương đối toàn diện nhằm đấu tranh với các hoạt động chống phá trên lĩnh vực tư tưởng, chính trị, văn hóa và truyền thông.

Hiến pháp năm 2013 tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước và xã hội; đồng thời xác định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hoạt động của Đảng. Trên cơ sở đó, nhiều nghị quyết quan trọng của Đảng đã được ban hành nhằm tăng cường công tác xây dựng Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch và phòng chống nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.

Tiêu biểu, Nghị quyết số 03-NQ/HNTW Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khóa VII ngày 29/6/1992 về nhiệm vụ quốc phòng và bảo vệ an ninh quốc gia, chống diễn biến hòa bình của địch đã xác định chống “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ là nhiệm vụ cấp bách trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc[4]. Nghị quyết số 16-NQ/TW Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa X ngày 01/8/2007 về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới nhấn mạnh yêu cầu tăng cường công tác tư tưởng, lý luận và báo chí[5]. Đặc biệt, Nghị quyết số 04-NQ/TW Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa XII ngày 30/10/2016 về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ và Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới đã đặt trọng tâm vào nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng và trong đời sống xã hội[6].

Cùng với hệ thống nghị quyết của Đảng, Quốc hội cũng đã ban hành nhiều bộ luật quan trọng nhằm vừa đảm bảo quyền tự do ngôn luận vừa ngăn chặn các hành vi lợi dụng dân chủ, tự do ngôn luận, tự do báo chí để xuyên tạc, chống phá Nhà nước. Luật Xuất bản năm 2012[7], Luật Báo chí năm 2016[8], Luật An ninh mạng năm 2018[9] cùng nhiều văn bản pháp luật liên quan đã tạo cơ sở pháp lý cho công tác quản lý thông tin, đấu tranh với tin giả, tin bịa đặt và các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia trên không gian mạng.

Trong giai đoạn hiện nay, phòng, chống “diễn biến hòa bình” không chỉ dừng lại ở việc xử lý thông tin sai trái mà còn đòi hỏi phải tăng cường xây dựng sức đề kháng tư tưởng trong xã hội. Điều đó đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng; nâng cao năng lực nhận diện và kiểm chứng thông tin cho người dân; phát huy vai trò của báo chí cách mạng, truyền thông chính thống và các nền tảng số trong việc lan tỏa thông tin tích cực, củng cố niềm tin xã hội. Mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần nâng cao ý thức trách nhiệm khi tiếp cận, chia sẻ thông tin trên không gian mạng; chủ động đấu tranh với các thông tin sai lệch, xuyên tạc; góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo vệ vững chắc sự ổn định, phát triển của đất nước. Đặc biệt, cần chú ý giáo dục lý tưởng cách mạng, bản lĩnh chính trị và kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn cho thanh niên, học sinh, sinh viên - lực lượng thường xuyên tiếp cận môi trường thông tin số hiện nay.

Kết luận